De gladiool
De dood of de gladiolen (overwinnen of ten onder gaan)
Uitdrukking
Algemeen
Gladiolen zijn van april tot november verkrijgbaar. De maanden juni, juli, augustus en september zijn echter de topmaanden.
"De dood of de gladiolen" is een uitdrukking die nogal eens in de wielersport wordt gebruikt, maar toch vooral ook verbonden is aan de Nijmeegse Vierdaagse. De laatste etappe van dit jaarlijkse wandelspektakel wordt terplekke omgedoopt tot "Via Gladiola", de "Weg van de Gladiolen". Daar lopen betekent dat de finish in zicht is. Op deze Via Gladiola worden de wandelaars overladen met gladiolen als teken dat ze het volbracht hebben.
De bloemen en de daaraan gekoppelde uitspraak zijn niet willekeurig gekozen of bij toeval gekozen. In de tijd van de Romeinen werden de roemruchte Gladiatoren gevechten. Twee zwaardvechters vochten in een arena letterlijk om de dood of de gladiolen. De overwinnaar werd na afloop bedolven onder gladiolen. Gladiool komt namelijk van het Latijnse woord Gladius en dat betekent zwaard. De bloem heeft ook een zwaardvormig uiterlijk en heet dan ook wel zwaardlelie. Sindsdien symboliseren gladiolen kracht en overwinning. Omdat de gladiool vroeger de bloem van het seizoen was (juli/augustus) en er veel gladiolenkwekers in Nijmegen en omstreken zaten, was de keuze voor de gladiool als bloem ook logisch en handig.
In andere landen is de gladiool in gebruik als grafbloem. Dan betekent de bloem zoveel als "Jij bent mijn ware liefde" en "We zullen je missen".
Soorten
De gladiool behoort tot het plantengeslacht Gladiolus. Er bestaan grootbloemige en kleinbloemige gladiolensoorten. Het aantal kleuren is enorm, maar rood is de populairste kleur bij de consument. Bekende en veel verkochte grootbloemige soorten zijn:
- Gladiolus Chinon (rood)
- Super Star (wit)
- Sancerre (wit met lila hart)
- Hunting Song
- Priscilla
Van de kleinbloemige soorten zijn dit populaire rassen:
- Gladiolus tubergenii Charming Beauty
- Gladiolus Elvira (zalmroze met rode vlekken)
- Convillei Alba (wit)
Kenmerken
De bloemen van de gladiool bloeien symmetrisch aan weerszijden van de stengel. De bloemen groeien in aren en hebben twee schutbladeren. In het midden van de bloem zitten opvallende, rozerode meeldraden. De grootbloemige soort haalt een stengellengte van 150 centimeter, de kleinbloemige komt tot 50 centimeter.
Bijzonderheden
De gladiool komt van oorsprong uit Afrika. Door de knollen te roosteren voorzag men zich van voedsel met een kastanjeachtige smaak. Geitenmelk vermengd met gedroogde en gemalen knollen werd tegen buikkrampen gebruikt. Een papje van gladiolenmeel werd op de huid gesmeerd om splinters uit de huid te laten trekken.
In ons eigen land kennen we allemaal wel de redelijk onvriendelijke uitroep "Achterlijke gladiool", ooit gelanceerd door de cabaretier Herman Berkien in onvervalst Utrechts (áááchterlijke glááádioal). Het scheldwoord betekent dat iemand een ongelooflijke stomkop is. In 1984 werd het voor het eerst opgenomen in het Nationaal Scheldwoordenboek en ondertussen heeft ook Van Dale gladiool als scheldwoord opgenomen.
Verzorgingstips
- Gebruik schoon water.
- Het is niet nodig om snijbloemenvoedsel te gebruiken.
- Door de top van de aar weg te breken, ontstaat een gelijkmatiger bloei van de knoppen. Ook het doorbuigen van de steel kan zo worden voorkomen. De sierwaarde is hierdoor wel minder.
- Vermijd rijpend fruit vanwege het vrijkomende ethyleengas dat bloemen snel doet verwelken.