Moderne politiek 2
[Vervolg van Politiek 1]
De totale mislukking van de Culturele Revolutie leidde tot verwijdering tussen Mao en Lin Bao. Deze laatste zou zelfs plannen hebben gehad Mao af te zetten. Toen zijn complot in 1971 werd ontdekt, vluchtte Lin Bao met zijn familie, maar zijn vliegtuig werd boven Mongolië neergeschoten.
Een jaar later kreeg de toenadering tot de VS gestalte. Voor het eerst bezocht een Amerikaanse president – Richard Nixon – de Volksrepubliek China. De gematigde premier Zhou Enlai wilde graag meer contact met het Westen en hij verleende de eveneens gematigde Deng Xiaoping eerherstel. Deng Xiaoping was tijdens de Culturele Revolutie aan de kant gezet, maar Zhou Enlai maakte hem weer vice-premier.
Dat was tegen het zere been van Mao’s vrouw Jiang Qing en haar medestanders. Zij probeerden de vernieuwingen te stuiten, maar de dood van Mao op 9 september 1976 haalde een streep door de rekening. De volgende maand werden Jiang Qing en drie anderen gearresteerd. Ze werden als de Bende van Vier verantwoordelijk gesteld voor de uitwassen tijdens de Culturele Revolutie.
Deng Xiaoping had nu de handen vrij. In 1978 zette de Chinese Communistische Partij een nieuwe koers uit. Het land werd opengesteld voor Westerse investeringen en er werd een verjonging in het partij-apparaat en de legertop in gang gezet. In deze tijd verschenen overal in China muurkranten, waarin werd aangedrongen op verdere liberalisering en het vrijlaten van politieke gevangenen. Dat ging Deng te ver en hij verbood de muurkranten, maar de geest was uit de fles.
Geleidelijk ontstond met name onder studenten een beweging die niet slechts om meer vrijheden vróeg, maar ze éiste. De hervormingsgezinde partijvoorzitter Hu Yaobang werd verweten niet hard genoeg op te treden tegen de studenten. Hij werd in 1987 van zijn post ontheven.
Na zijn overlijden in april 1989 bezetten studenten het Plein van de Hemelse Vrede (Tiananmen-plein) in Peking. Na een maand van demonstraties werd het plein op 4 juni 1989 met geweld ontruimd. Daarbij kwamen honderden studenten om het leven; de leiders van de opstand kregen zware straffen opgelegd. In de jaren daarna werden ook protesten in buitengebieden als Tibet en Xinjiang met harde hand onderdrukt.
Tegelijkertijd werden er vergaande economische liberaliseringen doorgevoerd. China is daardoor een land dat een enorme economische groei doormaakt (zie verder bij Economie). Vele Chinezen – vooral die in de stedelijke gebieden – profiteren van deze groei en dat zal er toe hebben bijgedragen dat het verzet tegen de communistische machthebbers afnam.
Toch heeft China grote moeite met het buiten de deur houden van kritiek. Nieuwe communicatietechnologieën als internet bieden kritische Chinezen de kans hun ideeën te verspreiden. Dat is niet zonder gevaar; veel critici zijn al achter de tralies beland. Hoewel het land in economische zin steeds kapitalistischer wordt, blijven de machthebbers strenge controle uitoefenen op het volk.
Frits Mulder, Taal en tekst.