Geografie
De grenzen van Polen hebben in de geschiedenis heel wat veranderingen ondergaan. In het midden van de 16de eeuw was het de grootste staat van Europa, maar Polen is ook verscheidene keren volledig van de kaart geveegd (zie Geschiedenis).
Het huidige Polen is het resultaat van de geallieerde conferenties van Jalta en Potsdam, vlak na de Tweede Wereldoorlog.
Het land heeft een oppervlakte van ruim 312.000 km² en is daarmee bijna acht keer zo groot als Nederland. In het noorden grenst het aan de Oostzee en een stukje Rusland (de exclave Kaliningrad), in het oosten aan Litouwen, Wit-Rusland en Oekraïne, in het zuiden aan Slowakije en Tsjechië, en in het westen aan Duitsland.
De hoofdstad Warschau is het onbetwiste centrum van bestuur, cultuur en economie, maar er zijn meer steden die een forse groei hebben doorgemaakt. De belangrijkste havenstad is Gdańsk in het noorden, in het zuiden hebben de historische stad Kraków en omgeving zich ontwikkeld tot een belangrijk industrieel centrum.
De naam van het land is afgeleid van pole, wat in het Pools "vlakte" betekent. Het grootste deel van Polen is dan ook vlak. Meer dan driekwart van het land ligt beneden 200 m hoogte.
De Noordeuropese Laagvlakte, waar Polen deel van uitmaakt, is gevormd in de IJstijden. De merengebieden in Noord-Polen zijn ook in die tijd ontstaan. In het noordwesten ligt het Pommerse Merenplateau (Pojezierze Pomorskie), in het noordoosten het Mazurische Merenplateau (Pojezierze Mazurskie). In totaal heeft Polen meer dan 9000 meren!
In het zuiden en zuidoosten liggen enkele hoogvlakten, maar alleen in het uiterste zuiden liggen echt hoge bergketens: de Sudeten op de grens met Tsjechië en de Karpaten op de grens met Slowakije.
Tussen de Sudeten en de Karpaten ligt het Tatra-massief, een van de mooiste natuurgebieden van Polen. Wel wordt het gebied bedreigd door vervuiling, die afkomstig is van de industrie in Oost-Silezië. In het Tatra-massief ligt het hoogste punt van Polen, de berg Rysy (2499 m), op de grens met Slowakije.
De Wisla is de belangrijkste rivier van Polen. Die ontspringt ten zuiden van Katowice en stroomt dan met een grote bocht door Polen en dwars door Warschau, om uiteindelijk bij Gdańsk in de Oostzee uit te monden.
Een andere belangrijke rivier is de Oder. Die rivier ontspringt in de Karpaten en loopt dan naar het noordwesten. Bij de samenvloeiing met de Neisse wordt de Oder grensrivier met Duitsland en stroomt verder naar het noorden. De grens met Duitsland wordt ook wel de Oder-Neissegrens genoemd.
Silezië
Silezië, een streek in het zuidwesten van Polen, is een apart verhaal. Het was een van de gebieden die Duitsland na de Tweede Wereldoorlog moest afstaan. De Polen noemden het "teruggewonnen gebied", de Duitsers hielden jarenlang vol dat het "bezet gebied" was. Het heeft lang geduurd voor de Polen zich in Silezië wilden vestigen, want ze waren bang dat de klok teruggedraaid zou worden en ze hun bezittingen opnieuw zouden kwijtraken.
Frits Mulder, Taal en tekst.