Schaken voor beginners: de rokade
Normalerwijze mag je bij elke zet slechts een enkel stuk verplaatsen. Er is echter een uitzondering op die regel: de "rokade". Dat is een bijzondere zet, waarbij je zowel je koning als een van je torens verplaatst.Bij het rokeren zet je de koning twee velden naar links of naar rechts, in de richting van de toren waarmee je rokeert, en je laat de toren als het ware over je koning heen "springen". Je zet de toren vervolgens op het veld naast je koning.
Juist omdat de rokade zo'n speciale zet is, gelden er allerlei voorwaarden:
- Je mag alleen "rokeren" als je nog niet eerder hebt gezet met die toren of met je koning
- Er mogen geen stukken (van jezelf of van je tegenstander) tussen de toren en de koning staan
- Je koning mag niet schaak staan op het moment dat je wilt gaan rokeren, en je mag ook niet schaak komen te staan als gevolg van de rokade
- Je koning mag tijdens het rokeren zelfs geen veld passeren waarop hij schaak zou staan
Er staan geen stukken tussen de torens en de koning, en geen van beide partijen staat schaak.
Toch kan wit niet "naar links" rokeren, want dan zou zijn koning op c1 terechtkomen, en dat veld wordt "bestreken" door de zwarte dame op veld c6, dus wit zou daardoor schaak komen te staan.
Wit kan wel "naar rechts" rokeren. De witte toren op veld h1 wordt weliswaar op dit moment aangevallen door de zwarte dame op c6, maar dat is niet verboden!
Kort en lang rokeren
We gebruiken trouwens de term "kort" rokeren als bij de rokade de toren van de h-lijn wordt verplaatst, of "lang" rokeren als de toren van de a-lijn wordt verplaatst.In het ene geval gaat de toren namelijk maar twee velden opzij (een "korte" afstand), en in het andere geval drie velden (een "lange" afstand).
En hoe zit het met de zwartspeler? Die kan niet kort rokeren, want als de zwarte koning naar g8 wordt verplaatst, komt hij weliswaar niet schaak te staan, maar hij passeert wel het veld f8 dat door de witte dame wordt bestreken, en dat mag niet.
Zwart kan wel lang rokeren; de zwarte toren op a8 passeert daarbij wel het veld b8 dat door de witte dame wordt bestreken, maar dat is niet erg.
Het diagram hierboven laat zien hoe het bord er uit zou zien nadat wit kort heeft gerokeerd en zwart lang.
Misschien vraag je je af waarom je eigenlijk zou rokeren. Nu, daar zijn twee goede redenen voor.
Om te beginnen is het voor de koning op die e-lijn nogal gevaarlijk, en door te rokeren zet je hem op een wat veiliger plaats: wat meer in de hoek, afgeschermd door de pionnen (we hebben ze nu voor de duidelijkheid even van het bord gehaald, maar normalerwijze staan de pionnen nog op de tweede lijn)
En daarnaast "breng je de toren in het spel". Vóór de rokade staat die wat "opgesloten" in de hoek, maar na de rokade kan hij actiever aan het spel gaan deelnemen!